Ξεκινήστε
Η ΧΝΝ, που οδηγεί σε τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια, αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα υγείας.
Η ΧΝΝ, που οδηγεί σε τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια, αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Συνδέεται με σοβαρές μεταβολικές διαταραχές λόγω της συσσώρευσης ουραιμικών τοξινών, της μεταβολικής οξέωσης, των διαταραχών του λιπιδικού, μεταλλικού και οστικού μεταβολισμού, της αντίστασης στην ινσουλίνη, της αναιμίας, της ανεπάρκειας βιταμίνης D, της δυσλειτουργίας των σκελετικών μυών και πολλών άλλων.
Η υψηλής θερμιδικής αξίας διατροφή του δυτικού κόσμου, που χαρακτηρίζεται από υψηλή πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης και χαμηλή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, έχει συμβάλει στην αύξηση όλων των χρόνιων νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένης της XNN. Αυτός ο συνδυασμός θρεπτικών συστατικών οδηγεί σε υψηλή ενδογενή παραγωγή οξέων, αναγκάζοντας τα νεφρά να εργάζονται περισσότερο για την αποφυγή της οξέωσης. Η υψηλή πρόσληψη ζωικής πρωτεΐνης επηρεάζει επίσης την ικανότητα των σπειραμάτων να προστατεύονται από μεταβολές της αρτηριακής πίεσης.
Πολλοί ασθενείς με ΧΝΝ ανησυχούν κυρίως για τη νεφρική ανεπάρκεια και την αιμοκάθαρση, ωστόσο λόγω του αυξημένου κινδύνου καρδιαγγειακής νόσου που συνοδεύει τη νόσο αυτή, η συντριπτική πλειονότητα δεν θα ζήσει αρκετά ώστε να χρειαστεί θεραπεία υποκατάστασης νεφρικής λειτουργίας.
Στην προσπάθεια περιορισμού του υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου και της εξέλιξης της ΧΝΝ, ένα από τα προτεινόμενα μέτρα από τη νεφρολογική κοινότητα είναι η αλλαγή στη διατροφή.
Η διατροφή αποτελεί σημαντικό μέρος του θεραπευτικού πλάνου, επομένως είναι κρίσιμο να κατανοηθεί η σημασία της τήρησης μιας φιλικής προς τα νεφρά διατροφής, όπως συνιστάται από τον νεφρολόγο και/ή τον διαιτολόγο σας κατά τη διάγνωση της ΧΝΝ. Το σωστό διατροφικό πλάνο βοηθά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης (και του διαβήτη, εάν υπάρχει) και προσαρμόζεται ανάλογα με το στάδιο της ΧΝΝ , το σωματικό μέγεθος, τα συμπτώματα, την ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας και άλλες καταστάσεις υγείας.
Η πρωτεΐνη είναι ένα από τα βασικά συστατικά που χρειάζεται ο οργανισμός μας για να αναπτυχθεί, να επουλωθεί και να παραμείνει υγιής. Η πολύ μικρή ή η υπερβολική πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα. Για να διατηρήσετε την υγεία σας και να αισθάνεστε καλύτερα, ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμόσετε την ποσότητα πρωτεΐνης που καταναλώνετε.
Η προτεινόμενη πρόσληψη πρωτεΐνης εξαρτάται από το σωματικό μέγεθος, το επίπεδο δραστηριότητας και την κατάσταση της υγείας. Στόχος της διατροφής στη ΧΝΝ είναι η επιβράδυνση της εξέλιξης της νεφρικής νόσου μέσω της μείωσης της πρόσληψης πρωτεΐνης, ιδιαίτερα σε ασθενείς με πρωτεϊνουρία. Στη διατροφή ΧΝΝ πριν από την αιμοκάθαρση, το National Kidney Foundation (NKF) συνιστά 0,6–0,8 g πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το 50% της πρόσληψης πρωτεΐνης στους ασθενείς με ΧΝΝ πρέπει να είναι υψηλής βιολογικής αξίας, όπως το ασπράδι αυγού.
Καθώς τα νεφρά γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά στο φιλτράρισμα των αποβλήτων, χάνουν την ικανότητα αποβολής του φωσφόρου, με αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων φωσφόρου στο αίμα. Αυτό οδηγεί στην απομάκρυνση του ασβεστίου από τα οστά, αυξάνοντας τον κίνδυνο ενδοαγγειακών ασβεστώσεων και θνησιμότητας.
Η πρόσληψη φωσφόρου συνδέεται άμεσα με την πρόσληψη πρωτεΐνης. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει υψηλότερη εντερική απορρόφηση του ανόργανου φωσφόρου. Αυτό σημαίνει ότι, πέρα από τη μείωση της πρωτεΐνης, οι ασθενείς με ΧΝΝ θα πρέπει να αποφεύγουν όλες τις πιθανές πηγές ανόργανου φωσφόρου, οι οποίες βρίσκονται σε πρόσθετα τροφίμων και επεξεργασμένα τρόφιμα, όπως το fast food. Αντίθετα, ο οργανικός φώσφορος που βρίσκεται σε ζωικά και φυτικά προϊόντα συνιστάται έντονα, καθώς απορροφάται λιγότερο από το έντερο (40%).
Η νεφρολογική κοινότητα έχει προτείνει την αναγραφή της περιεκτικότητας σε φώσφορο και πρωτεΐνη στις ετικέτες τροφίμων, ώστε οι ασθενείς να γνωρίζουν το φορτίο όλων των βρώσιμων προϊόντων.
Οι ασθενείς με νεφρική νόσο συχνά πάσχουν από διαβήτη ή υπέρταση. Επομένως, η στενή παρακολούθηση των παραγόντων που σχετίζονται με τις μεταβολικές διαταραχές, όπως ο έλεγχος της γλυκόζης στον διαβήτη και η πρόσληψη νατρίου στην υπέρταση, είναι απαραίτητη.
Οι ασθενείς με ΧΝΝ είναι επίσης πιο επιρρεπείς στην υπογλυκαιμία ή στο χαμηλό σάκχαρο αίματος, επομένως η δόση ινσουλίνης πρέπει να προσαρμόζεται προσεκτικά.
Η ίδια προσοχή πρέπει να δίνεται και στην πρόσληψη νατρίου λόγω της μειωμένης ικανότητας των νεφρώνων να ελέγχουν την ισορροπία του νατρίου, είτε πρόκειται για περίσσεια είτε για έλλειψη. Ακόμη και αν δεν προστίθεται αλάτι κατά το μαγείρεμα, το νάτριο μπορεί να βρίσκεται σε άλλες τροφές, ιδίως σε συσκευασμένα και επεξεργασμένα προϊόντα. Το νάτριο κατακρατεί υγρά, προκαλεί αίσθημα δίψας και αυξάνει την κατανάλωση υγρών. Ως αποτέλεσμα, αυξάνεται το σωματικό βάρος λόγω κατακράτησης υγρών, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
Ο έλεγχος της πρόσληψης θερμίδων είναι επίσης θεμελιώδης, ώστε οι ασθενείς με νεφρική νόσο να αποφεύγουν τον κίνδυνο υποσιτισμού και ουραιμικής ανορεξίας (η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε πιο προχωρημένα στάδια της ΧΝΝ). Η προτεινόμενη θερμιδική πρόσληψη για ασθενείς στο προ-αιμοκαθαρτικό στάδιο θα πρέπει να είναι περίπου 30 kcal ανά κιλό σωματικού βάρους.
Πρόσληψη πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας (0,6–0,8 g ανά κιλό σωματικού βάρους)
Οι ασθενείς θα πρέπει να ενθαρρύνονται να αποφεύγουν τρόφιμα με πρόσθετα και συντηρητικά, όπως το fast food, και να υιοθετούν μια μεσογειακή διατροφή προσαρμοσμένη στην κλινική τους κατάσταση.
Η χαμηλή πρόσληψη φωσφόρου είναι καθοριστικής σημασίας και μπορεί να επιτευχθεί όχι μόνο με περιορισμό της πρωτεΐνης αλλά και με την επιλογή φυτικών και ζωικών πηγών φωσφόρου.
Η προτεινόμενη πρόσληψη φωσφόρου είναι 1000 mg ημερησίως.
Η διατροφή στη ΧΝΝ πρέπει να εξατομικεύεται, λαμβάνοντας υπόψη την πρωτογενή αιτία της νεφρικής βλάβης, τις παγκόσμιες διατροφικές κατευθυντήριες οδηγίες του NKF και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση του ασθενούς.
Υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα για την παρακολούθηση της θρεπτικής κατάστασης κάθε ασθενούς με ΧΝΝ, όπως ο δείκτης άλιπης μάζας σώματος, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της στενής παρακολούθησης από μια διεπιστημονική ομάδα νεφρολόγων, ενδοκρινολόγων και εξειδικευμένων διαιτολόγων.
Από τις πρώτες θεραπευτικές προσπάθειες στις αρχές της δεκαετίας του 1960, το ζήτημα της διατροφής των ασθενών σε αιμοκάθαρση παραμένει αντικείμενο αντιπαράθεσης. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι αυστηροί διατροφικοί περιορισμοί ενέχουν τον κίνδυνο υποσιτισμού, αυξάνοντας τελικά τη θνησιμότητα, όπως καταδεικνύει το σύνδρομο MIA (υποσιτισμός, φλεγμονή, οξέωση).
Νεφρολόγοι, επαγγελματίες υγείας και διαιτολόγοι προτείνουν ειδική διατροφή για ασθενείς με ΧΝΝ τελικού σταδίου, η οποία διαφέρει ελαφρώς από τη διατροφή πριν από την αιμοκάθαρση.
Διατροφή ασθενών σε αιμοκάθαρση: ο ρόλος της πρόσληψης πρωτεΐνης
Είναι σημαντικό για τους ασθενείς σε αιμοκάθαρση να αναπληρώνουν τις απώλειες πρωτεΐνης κατά τη διαδικασία, αποφεύγοντας τον υποσιτισμό. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με πρόσληψη πρωτεΐνης 1 g ανά κιλό σωματικού βάρους (αντί για 0,6–0,8 g).
Οι προσλαμβανόμενες πρωτεΐνες πρέπει να είναι υψηλής βιολογικής αξίας, ώστε να αποφεύγεται η θετική ισορροπία φωσφόρου και το αυξημένο λιπιδαιμικό φορτίο.
Εάν αυτό δεν είναι εφικτό μέσω της διατροφής, υπάρχουν ειδικά διατροφικά συμπληρώματα, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο υπό την καθοδήγηση νεφρολόγου και εξειδικευμένου διαιτολόγου.
Στη διατροφή των ασθενών σε αιμοκάθαρση, η χαμηλή πρόσληψη καλίου, νατρίου και φωσφόρου είναι ζωτικής σημασίας.
Το κάλιο είναι ένα μέταλλο που ελέγχει τη λειτουργία των νεύρων και των μυών, βοηθά την καρδιά να χτυπά φυσιολογικά και διατηρεί το επίπεδο pH καθώς και την ισορροπία υγρών και ηλεκτρολυτών. Η αύξηση του καλίου στον ορό του αίματος μπορεί να θέσει τους ασθενείς σε σοβαρό κίνδυνο, ιδιαίτερα τις ημέρες μεταξύ των συνεδριών αιμοκάθαρσης. Στο ESRD, ο φώσφορος μπορεί να συσσωρευτεί στο αίμα, να επιβραδύνει τον σφυγμό και να προκαλέσει ναυτία, αδυναμία και μούδιασμα.
Η εκπαίδευση σχετικά με την περιεκτικότητα των τροφίμων σε κάλιο είναι εξίσου σημαντική, καθώς θα χρειαστεί να λαμβάνετε συνειδητές αποφάσεις για το ποια φρούτα και λαχανικά μπορείτε να καταναλώνετε, πώς να προετοιμάζετε το φαγητό σας (π.χ. διπλό βράσιμο και αφαίρεση του υπολειπόμενου υγρού από τα λαχανικά) και ποια τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε κάλιο μπορείτε να καταναλώνετε σε μικρές ποσότητες.
Ο περιορισμός της πρόσληψης νατρίου και η αποφυγή τροφίμων με πρόσθετα και fast food είναι σημαντικά, καθώς μειώνει την αύξηση του όγκου του αίματος που παρατηρείται στο ESRD και προκαλεί υπέρταση, πάχυνση του καρδιακού μυός (καρδιακή υπερτροφία) και αυξημένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα. Ένα καλό προγνωστικό αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με ελεγχόμενη πρόσληψη νερού και νατρίου.
Ο φώσφορος είναι ένα απαραίτητο μέταλλο που συνεργάζεται με το ασβέστιο και τη βιταμίνη D για να διατηρεί υγιή τα οστά και τους ιστούς. Κατά την αιμοκάθαρση, ο φώσφορος μπορεί να συσσωρευτεί στο αίμα και να οδηγήσει σε οστικές παθήσεις ή ασβεστοποίηση ιστών της καρδιάς, των αρτηριών, των αρθρώσεων, του δέρματος ή των πνευμόνων. Ο έλεγχος του φωσφόρου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες μιας επιτυχημένης δίαιτας ESRD. Είναι απαραίτητο να γνωρίζετε τροφές πλούσιες σε φώσφορο, όπως γαλακτοκομικά προϊόντα, ψάρια, ποτά με συντηρητικά και πρόσθετα τροφίμων.
Οι ασθενείς σε αιμοκάθαρση με υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης διατρέχουν κίνδυνο θετικού ισοζυγίου φωσφόρου, καθώς ο φώσφορος αποτελεί δομικό συστατικό όλων των πρωτεϊνών. Ακόμη και η καθημερινή αιμοκάθαρση δεν μπορεί να απομακρύνει περισσότερα από 500–700 mg φωσφόρου ανά συνεδρία.
Θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ότι οι ασθενείς με ESRD πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική πρόσληψη λίπους και να προσαρμόζουν τη διατροφή τους στον αλλοιωμένο μεταβολικό έλεγχο.
Οι δίαιτες για ασθενείς στο στάδιο της αιμοκάθαρσης πρέπει να καταρτίζονται από ομάδα ειδικών διαφορετικών ειδικοτήτων (νεφρολόγος, διαιτολόγος κ.ά.).
Η διατροφή πρέπει να εξατομικεύεται με βάση τις ανάγκες του κάθε ασθενούς, την κατάσταση της υγείας και το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο.
Όλες οι παράμετροι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ώστε να αποφεύγεται ο υποσιτισμός.
Η πρόσληψη θερμίδων θα πρέπει να είναι περίπου 35 kcal ανά κιλό σωματικού βάρους.
Η διατροφή πρέπει να είναι χαμηλή σε φώσφορο, νάτριο και κάλιο.
Οι ασθενείς πρέπει να εκπαιδεύονται σχετικά με το τι να καταναλώνουν και πώς να το προετοιμάζουν.
Η στενή παρακολούθηση της θρέψης των ασθενών, με δείκτες όπως το PNA ή ο δείκτης άλιπης μάζας σώματος, συνιστάται ιδιαίτερα.